De certo,
somos unha especie verdadeiramente social. E con tendencias á virtualidade; non
á que fai de nós xentes de ben e asisadas -que iso sería virtuosidade-, senón a
que nos cega co espellismo das ficcións que nos afasta das realidades máis
palpables. Será cousa da condición humana o de ocuparse das aparencias e da
vida dos demais, que as outras especies animais teñen de abondo con procura-lo
seu sustento cotián.
James Stewart,
na película de Hitchock, entretiña o ocio ó que a súa perna escaiolada o tiña
reducido botando olladas indiscretas pola fiestra do seu cuarto. Cando menos,
el miraba a vida mesma en todo o seu esplendor e a súa crueza porque o triste é
o outro caso que eu coñezo, o da rapaza que pasaba o día traballando trala
barra do bar, servindo copas, fregando babas, aturando impertinencias e soñando
príncipes azuis. Un malfadado día coñeceu –creu coñecer- a alguén especial nun
“chat” en internet e alá ela se foi a Barcelona. Deixou traballo e familia,
amigos e seguridade pola aventura de atoparse co seu cabaleiro soñado. Boa
fociñada levou cando se decatou de que o seu príncipe ideal non era tan etéreo
coma as ondas hertzianas senón que, de igual xeito cós indíxenas do seu país,
tamén el suaba coa calor e o bafo fedíalle a allo cada vez que comía churrasco.
Porque unha
cousa é a realidade que cómpre aceptar e outra ben distinta os soños virtuais
nos que tentamos evadirnos das nosas frustracións de cada día e que proxectamos
en canto se nos antolla desexable sen nos decatar de que o desexable é o noso
soño e non a realidade que nel queda agachada. O malo é que ninguén hai que
sexa quen de vivir mergullado nun soño eterno –agás Humphrey Bogart, seica, e
os que entran en estado comatoso- e, o peor, que cando un esperta, o desengano
multiplícase pola cantidade de fantasías imaxinadas.
O espellismo
virtual non é patrimonio exclusivo de cibernautas fantasiosos. Calquera cidadán
que se asome á fiestra de raios catódicos do seu televisor pódese converter en
espectador de realidades inventadas co único obxecto de aparvalo.
Velaí o “gran
hermano”, “the big brother” orwelliano, a consagración das cámaras axexadoras
do tráfico que se alzan nos catro puntos cardinais de calquera vila. A vida
mesma, din os defensores do monstro; a grande liturxia da morbosidade,
proclaman os seus detractores. E, mentres, o enxendro devora miradas, acapara
conversas, imponse a transcendentais partidos de fútbol e levanta paixóns.
Home, eu penso
que hai que ser ben exhibicionista para prestarse a da-lo espectáculo da vida
propia diante dun auditorio de millóns de “voyeurs”. Certo é que en maior ou
menor medida, todos nos o somos. Exhibicionistas e voyeurs, que unha é a cara e
outra a cruz da mesma moeda e así como non se da o primeiro sen o segundo, non
é concebible o último sen o primeiro. Exhibicionistas das nosas vidas, fazañas
e patrañas. Exhibicionistas e voyeurs; das poses dos demais e dos nosos propios
xestos. Tanto o político que finxe o que non é ante o auditorio pasmado coma o
cura que oficia a súa piedade ante os fieis ou o máis inxenuo dos obreiros que
ensaia xestos no espello cada mañá antes de afeitarse para ir cara ó traballo.
Todos acabamos por representar algo diante dos outros ou ante nós mesmos. E
quen estea limpo de finximentos, tire a primeira pedra.
Claro que,
nisto de tirar pedras hai que andarse con ollo que, ó cabo, é sempre o público
o que apedrea e non se ten noticia de comediante ningún ó que, dende o seu
escenario, lle dera por lapidar ó seu auditorio. Aínda que, se ben se mira,
máis malicia ten o mirón que o que se deixa ver xa que é aquel o que interpreta
xestos e ademáns segundo o seu propio modo de ve-las cousas e non de acordo co
xeito que lle quere da-lo histrión. Pero non imos explorar agora tales
fonduras.
¿O segredo do
éxito dos programas exhibicio-voyeuristas? O mecanismo de proxección que tan
asisadamente intuira Freud cando se asomou ás fonduras da alma humana. Non é o
morbo de esculca-las vidas alleas o que pega as miradas dos espectadores á
pantalla do televisor senón o suspense de plantexarnos a actuación allea nun
"como si": o de situarmonos nós no lugar dos exhibicionistas ou o de
disfrazalos coas nosas propias emocións e miserias.
Nunha palabra:
nós somos os exhibicionistas e os voyeurs, os xuices que desbotan a quen se
desvía do noso modelo e as víctimas que sufren o rigor de se-lo seu propio
xuiz.
É dicir, non
temos remedio.
Ramiro J. Alvarez
Psicólgo
Lugo, 24 de Mayo de 2000